Σημαντικά στοιχεία και προβληματισμούς για την πραγματική πορεία υλοποίησης του Εθνικού Σχεδίου «Ελλάδα 2.0» φέρνει στο φως η πρώτη έκδοση του νέου κύκλου αξιολόγησης από το Παρατηρητήριο Ταμείου Ανάκαμψης & Ανθεκτικότητας του Ινστιτούτου ΕΝΑ.
Σύμφωνα με τη μελέτη, η δημόσια συζήτηση γύρω από το Ταμείο Ανάκαμψης παραμένει εγκλωβισμένη σε έναν γενικόλογο δείκτη «απορρόφησης», αποκρύπτοντας τη μεγάλη απόσταση που χωρίζει τις εισροές κεφαλαίων από την Ευρωπαϊκή Ένωση μέχρι τις πραγματικές πληρωμές προς τους τελικούς δικαιούχους και την παράδοση των έργων.
Η πραγματική εικόνα στις Επιχορηγήσεις: Πληρωμές μόλις στο 57,3% των δεσμεύσεων
Όπως επισημαίνει η ομάδα του ΕΝΑ, έως τις 30 Ιουνίου 2026 η Ελλάδα είχε εισπράξει από τον Μηχανισμό Ανάκαμψης 24,6 δισ. ευρώ (68,5% της συνολικής ενωσιακής κατανομής των 35,95 δισ. ευρώ). Ωστόσο, το ποσό αυτό εκφράζει απλώς τη χρηματική ροή από τις Βρυξέλλες προς το ελληνικό κράτος και δεν ταυτίζεται με τις πραγματικές πληρωμές στην αγορά.
Στο σκέλος των επιχορηγήσεων:
-
Συνολικός προϋπολογισμός έργων: 25,4 δισ. ευρώ.
-
Νομικές δεσμεύσεις (συμβάσεις): 22,7 δισ. ευρώ.
-
Πραγματικές πληρωμές: Βάσει της επεξεργασίας του Ινστιτούτου ΕΝΑ, οι πληρωμές προς αναδόχους και τελικούς αποδέκτες εκτιμώνται σε περίπου 13 δισ. ευρώ.
Αυτό σημαίνει ότι έχει καταβληθεί μόλις το 57,3% των συμβασιοποιημένων πόρων, αφήνοντας ένα υπόλοιπο 9,7 δισ. ευρώ (πάνω από το 40%) που εκκρεμεί να πληρωθεί στην τελική φάση του προγράμματος.
Δανειακό σκέλος: Κατάρριψη του μύθου του «100%» – Στο 41,7% οι πραγματικές αναλήψεις
Σύμφωνα πάντα με την έκθεση του ΕΝΑ, ο κυβερνητικός ισχυρισμός περί «100% απορρόφησης» στο πρόγραμμα επιχειρηματικών δανείων δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα.
-
Ο αρχικός στόχος των 16,73 δισ. ευρώ μειώθηκε στα 13,366 δισ. ευρώ.
-
Ποσό 1,989 δισ. ευρώ μεταφέρθηκε στην Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα ως κεφαλαιακή ενίσχυση για προϊόντα βάθους χρόνου. Η κίνηση αυτή χαρακτηρίζεται από τη μελέτη ως «παρκάρισμα πόρων» ή έμμεση παράταση, καθώς παρουσιάζει μηδενική συμβασιοποίηση στο πλαίσιο του «Ελλάδα 2.0».
-
Πραγματικές αναλήψεις: Έως το τέλος Ιουνίου 2026, οι αναλήψεις δανειακών κεφαλαίων από τις επιχειρήσεις ανήλθαν σε 5,57 δισ. ευρώ, δηλαδή μόλις στο 41,7% του αναθεωρημένου ποσού.
Αλλεπάλληλες αναθεωρήσεις και «αστοχίες» σχεδιασμού
Η πορεία του «Ελλάδα 2.0» σημαδεύτηκε από συνεχείς τροποποιήσεις. Μετά το αρχικό σχέδιο ακολούθησαν 6 εγκεκριμένες αναθεωρήσεις, με την τελευταία (27 Αυγούστου 2026) να μεταβάλλει 111 μέτρα.
Από τη συγκριτική μελέτη της περιόδου 2023–2025 προκύπτει ότι:
-
178 διαφορετικά μέτρα άλλαξαν ουσιωδώς.
-
123 μέτρα (περίπου 7 στα 10) τροποποιήθηκαν δύο ή περισσότερες φορές.
Όπως αναφέρει το ΕΝΑ, η επαναλαμβανόμενη αλλαγή των μέτρων αποτελεί ισχυρή ένδειξη αρχικής αστοχίας στον σχεδιασμό και στην υλοποίηση, υπογραμμίζοντας ότι η επιτυχία του Ταμείου δεν πρέπει να κρίνεται έναντι των εκάστοτε «χαμηλότερων» αναθεωρημένων στόχων, αλλά με βάση την αρχική φιλοδοξία του Σχεδίου.
Το μεγάλο αγκάθι: Έλλειμμα δημόσιας ιχνηλασιμότητας
Το κρισιμότερο εύρημα της μελέτης αφορά την αδυναμία του πολίτη και της δημόσιας διοίκησης να παρακολουθήσουν τη διαδρομή του χρήματος.
Σήμερα δεν υπάρχει ένας ενιαίος, δημόσιος και μηχαναγνώσιμος μηχανισμός που να συνδέει το κάθε μέτρο με τη συγκεκριμένη σύμβαση, τον ανάδοχο, την πληρωμή και το παραδοτέο φυσικό έργο. Χωρίς αυτό να συνιστά ισχυρισμό περί παρατυπίας, το ΕΝΑ υπογραμμίζει ότι καθίσταται αδύνατος ο συστηματικός έλεγχος για το ποιο ακριβώς ποσό χρηματοδότησε ποιο ολοκληρωμένο έργο.
Το ουσιαστικό ερώτημα για την επόμενη ημέρα:
Η αποτίμηση του Ταμείου Ανάκαμψης δεν εξαντλείται στα πόσα κονδύλια εισπράχθηκαν ή πόσα γραφειοκρατικά ορόσημα εκπληρώθηκαν. Το κρίσιμο ερώτημα που θέτει το Ινστιτούτο ΕΝΑ είναι: Τι πραγματικά υλοποιήθηκε, με ποιο κόστος, ποιοι ωφελήθηκαν και ποιες παραγωγικές και κοινωνικές υποδομές θα μείνουν στη χώρα μετά το 2026;
