Η φετινή Διεθνής Έκθεση Θεσσαλονίκης ανέδειξε με τον πιο καθαρό τρόπο μια χαώδη διαφορά φιλοσοφίας ανάμεσα στον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη και τον Αλέξη Τσίπρα ως προς τον ρόλο, την αυτονομία και το μέλλον της Τοπικής Αυτοδιοίκησης στη χώρα μας.
Από τις τοποθετήσεις και τις ανακοινώσεις των δύο πολιτικών αρχηγών γίνεται σαφές ότι οι Δήμοι και οι Περιφέρειες αντιμετωπίζονται μέσα από δύο τελείως διαφορετικά πρίσματα: από τη μία πλευρά, η Αυτοδιοίκηση ως εργαλείο εκτέλεσης κεντρικών πολιτικών και, από την άλλη, ως αυτόνομος πυλώνας ανασυγκρότησης του κράτους.
Κυριάκος Μητσοτάκης: Τομεακή ενσωμάτωση, κατάργηση 2ης Κυριακής & τεχνοκρατικός έλεγχος
Ο πρωθυπουργός δεν άνοιξε ένα συνολικό θεσμικό κεφάλαιο για την Τοπική Αυτοδιοίκηση. Απέφυγε συγκεκριμένες εξαγγελίες για αύξηση των Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων (ΚΑΠ) ή αλλαγή στο μοντέλο διοίκησης των Δήμων. Αντίθετα, η Αυτοδιοίκηση αντιμετωπίζεται οργανικά ως πεδίο εφαρμογής των τομεακών πολιτικών της κυβέρνησης έως το 2030:
-
Πολεοδομίες (ΥΔΟΜ): Σταδιακή αποδέσμευση των Υπηρεσιών Δόμησης από τους Δήμους και μετάπτωση των αρμοδιοτήτων τους σε ένα κεντρικό, ψηφιακό σύστημα υπό το Κτηματολόγιο, με στόχο την επιτάχυνση των αδειών και την εξάλειψη της υποστελέχωσης.
-
Διαχείριση Υδάτων: Ενοποίηση φορέων ύδρευσης (ΔΕΥΑ) υπό κεντρικό/περιφερειακό σχεδιασμό.
-
Εκλογικό Σύστημα & Διακυβέρνηση: Ουσιαστική κατάργηση της 2ης Κυριακής (β’ γύρου) και θεσμοθέτηση συστήματος εκλογής από τον 1ο γύρο (με εναλλακτικούς μηχανισμούς διπλής επιλογής στο ίδιο ψηφοδέλτιο), με στόχο την εξασφάλιση άμεσης «κυβερνησιμότητας» και την αποφυγή πολιτικών αδιεξόδων.
-
Προσλήψεις & Στελέχωση: Αυστηρή εφαρμογή του κανόνα 1:1 μέσω ΑΣΕΠ για στοχευμένες ειδικότητες, καμία οριζόντια μονιμοποίηση συμβασιούχων λόγω συνταγματικών περιορισμών και εκτεταμένη αξιοποίηση ΣΔΙΤ, αναπτυξιακών οργανισμών και εξωτερικών αναδόχων.
-
Στεγαστικό & Υποδομές: Αξιοποίηση της δημοτικής περιουσίας για εθνικά προγράμματα στέγης, πολιτικής προστασίας και σχολικών υποδομών.
Το πρόσημο: Μια τεχνοκρατική, top-down προσέγγιση, όπου το κεντρικό κράτος καθορίζει τη στρατηγική και η Αυτοδιοίκηση λειτουργεί ως ο εκτελεστικός βραχίονας υλοποίησης.
Αλέξης Τσίπρας: Θεσμική επανεκκίνηση, επαναφορά 50%+1 & μόνιμη στελέχωση
Στον αντίποδα, ο Αλέξης Τσίπρας παρουσίασε ένα συνολικό, δομικό σχέδιο μεταρρύθμισης (Σχέδιο «Αριστοτέλης»), επιδιώκοντας την αναδιοργάνωση του κράτους «από κάτω προς τα πάνω»:
-
Πολεοδομίες (ΥΔΟΜ): Παραμονή των Υπηρεσιών Δόμησης στους Δήμους ως αδιαπραγμάτευτο τοπικό αναπτυξιακό εργαλείο, με πλήρη στελέχωση από μόνιμο τεχνικό προσωπικό (μηχανικούς).
-
Εκλογικό Σύστημα & Δομές: Επαναφορά της 2ης Κυριακής με απαραίτητο ποσοστό 50%+1 για την εκλογή δημοτικών αρχών, κατάργηση των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων (με μεταφορά αρμοδιοτήτων στις αιρετές Περιφέρειες) και δυνατότητα επανασυγκρότησης / διάσπασης μεγάλων δήμων (δημιουργία 100-150 νέων Δήμων).
-
Προσλήψεις & Εργασιακά: Ειδικό πρόγραμμα μαζικών μόνιμων προσλήψεων στις ανταποδοτικές, τεχνικές και κοινωνικές υπηρεσίες, καθώς και μονιμοποίηση των συμβασιούχων που καλύπτουν πάγιες και διαρκείς ανάγκες (π.χ. «Βοήθεια στο Σπίτι», παιδικοί σταθμοί).
-
Οικονομικοί Πόροι: Απόδοση του 100% του Τέλους Ανθεκτικότητας στους Δήμους, κατοχύρωση του 40% του νέου ΕΣΠΑ (2028-2034) για τοπικές δομές και νέο πρόγραμμα «Φιλόδημος» ύψους 3,5 δισ. ευρώ.
-
Ενεργειακή Δημοκρατία: Ίδρυση δημοτικών ενεργειακών κοινοτήτων με προτεραιότητα στο ηλεκτρικό δίκτυο.
Το πρόσημο: Μια αποκεντρωτική, bottom-up προσέγγιση, που υπόσχεται μεταφορά πόρων, μόνιμου προσωπικού και θεσμικής εξουσίας απευθείας στις τοπικές κοινωνίες.
Τι σημαίνει αυτό για τους τοπικούς Δήμους;
Η αναμέτρηση των δύο σχεδίων φέρνει τους αιρετούς και τους πολίτες μπροστά σε ένα ξεκάθαρο δίλημμα:
Θέλουμε έναν Δήμο-τεχνοκράτη, που εκτελεί αποτελεσματικά τις κεντρικές οδηγίες, εκχωρεί υπηρεσίες σε ιδιώτες/ΣΔΙΤ, χάνει τις πολεοδομικές του αρμοδιότητες και διοικείται από δημάρχους που εκλέγονται από την 1η Κυριακή; Ή έναν Δήμο-αυτοδύναμο πολιτικό οργανισμό, με δικούς του αυτόνομους πόρους, μόνιμο προσωπικό, δική του πολεοδομία, εκλογή με την απόλυτη πλειοψηφία του 50%+1 και θεσμοθετημένη ανεξαρτησία από την Αθήνα;
Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα θα καθορίσει την εικόνα των πόλεων και των χωριών μας για την επόμενη δεκαετία.
