ο μήνυματης εγκυκλίου είναι σαφές: τα δεδομένα του Δημοσίου δεν ανήκουν στις υπηρεσίες που τα παράγουν, αλλά στους πολίτες που δικαιούνται να γνωρίζουν, να ελέγχουν και να αξιοποιούν την πληροφορία. Η αρχή «Open by Default» προβλέπει ότι κάθε σύνολο δεδομένων που διαθέτει ο Δήμος πρέπει να διατίθεται ανοικτά, εκτός εάν υπάρχει συγκεκριμένος νόμιμος λόγος εξαίρεσης.
Οι νέες υποχρεώσεις δεν περιορίζονται σε μια απλή ανάρτηση αρχείων. Ο Δήμος οφείλει να ορίσει Υπεύθυνο Χρήσης Δεδομένων (Data Governance Officer), να εκδώσει Απόφαση Διάθεσης Δεδομένων που θα αναρτάται στη «Διαύγεια» και στην ιστοσελίδα του, να καταγράφει ποια δεδομένα διαθέτει, ποια δημοσιοποιούνται, ποια εξαιρούνται και για ποιο λόγο. Παράλληλα, πρέπει να καταρτίζει κάθε χρόνο Ετήσιο Σχέδιο Δράσης Δεδομένων, με στόχους για την αύξηση των ανοικτών συνόλων, τη βελτίωση της ποιότητας και την ανάπτυξη νέων ψηφιακών υπηρεσιών.
Ιδιαίτερη σημασία έχουν τα Δεδομένα Υψηλής Αξίας, όπως γεωχωρικά στοιχεία, περιβαλλοντικές πληροφορίες, στατιστικά δεδομένα και στοιχεία μετακινήσεων, τα οποία πρέπει να δημοσιεύονται δωρεάν, σε ανοικτές και επεξεργάσιμες μορφές και να επικαιροποιούνται τακτικά. Και όχι να αναζητούνται μετά απο εισαγγελικές παραγγελίες όπως πρόσφατα στο Δήμο Ν. Φιλαδέλφειας Ν. Χαλκηδόνας.
Όμως η ουσία της διαφάνειας δεν βρίσκεται στις αποφάσεις και στις διαδικαστικές υποχρεώσεις. Βρίσκεται στο περιεχόμενο. Ένας Δήμος μπορεί να τηρεί όλες τις τυπικές απαιτήσεις και παρ’ όλα αυτά να παρέχει ελάχιστη πραγματική ενημέρωση, αν περιοριστεί σε αποσπασματικές αναρτήσεις ή σε δυσανάγνωστα αρχεία.
Η πραγματική δοκιμασία θα είναι αν θα δημοσιοποιούνται στοιχεία που έχουν ουσιαστικό ενδιαφέρον για τους δημότες: οι μελέτες των έργων πριν από την υλοποίησή τους, οι τεχνικοί φάκελοι, οι προϋπολογισμοί και οι αναμορφώσεις τους, οι δαπάνες ανά έργο, η πορεία εκτέλεσης των συμβάσεων, οι αναθέσεις, τα χρονοδιαγράμματα και τα αποτελέσματα των δημοτικών παρεμβάσεων.
Η δημοσίευση ενός εγγράφου σε μορφή PDF δεν αποτελεί από μόνη της διαφάνεια. Η διαφάνεια απαιτεί εύκολη πρόσβαση, πλήρη στοιχεία και δεδομένα που μπορούν να ελεγχθούν και να αξιοποιηθούν από τους πολίτες.
Η νέα εγκύκλιος δίνει στους δήμους ένα σημαντικό εργαλείο εκσυγχρονισμού. Το ερώτημα πλέον είναι αν θα επιλέξουν την ουσιαστική ανοικτή διοίκηση ή αν θα περιοριστούν στη στοιχειώδη συμμόρφωση με μια ακόμη διοικητική υποχρέωση.
Γιατί η εμπιστοσύνη των πολιτών δεν χτίζεται με διακηρύξεις περί διαφάνειας, αλλά με την έμπρακτη δημοσιοποίηση της πληροφορίας.
