Το νέο όριο του 40% για την κατάθεση εναλλακτικών προτάσεων σε προϋπολογισμό, τέλη και εισφορές δεν αποτελεί «φίλτρο σοβαρότητας», αλλά θεσμική μέγγενη πάνω στη δημοκρατική λειτουργία των δημοτικών και περιφερειακών συμβουλίων. Με τις διατάξεις των άρθρων 369 και 386 του νέου Κώδικα Αυτοδιοίκησης, η κυβέρνηση ουσιαστικά απαιτεί την πλήρη σύμπλευση σχεδόν ολόκληρης της αντιπολίτευσης προκειμένου να μπορέσει να κατατεθεί ακόμη και μία διαφορετική πρόταση απέναντι στη διοίκηση.
Στην πράξη, το 40% σημαίνει ότι σε πολλούς δήμους καμία παράταξη της αντιπολίτευσης δεν μπορεί από μόνη της να καταθέσει ολοκληρωμένη εναλλακτική πρόταση, ακόμη κι αν διαθέτει τεκμηριωμένο σχέδιο και συγκεκριμένες προτάσεις για τους δημότες. Απαιτείται υποχρεωτικά η σύμπραξη του συνόλου ή σχεδόν του συνόλου των αντιπολιτευτικών δυνάμεων. Πρόκειται για έναν μηχανισμό που δεν ενισχύει τη συναίνεση, αλλά ακυρώνει την πολιτική αυτονομία και τη δυνατότητα ουσιασικού ελέγχου της διοίκησης.
Η δημοκρατία όμως δεν λειτουργεί με προϋποθέσεις αποκλεισμού. Ο ρόλος της αντιπολίτευσης είναι να προτείνει, να ελέγχει, να ασκεί πίεση και να καταθέτει εναλλακτικές πολιτικές. Όταν η δυνατότητα κατάθεσης πρότασης μετατρέπεται σε διαδικασία σχεδόν αδύνατη αριθμητικά, τότε ουσιαστικά φιμώνεται κάθε διαφορετική φωνή. Δημιουργείται ένα καθεστώς όπου η μοναδική ρεαλιστικά συζητήσιμη πρόταση είναι εκείνη της δημοτικής αρχής.
Ιδιαίτερα στους δήμους όπου η αντιπολίτευση είναι πολυδιασπασμένη, η ρύθμιση αυτή οδηγεί σε πλήρη περιθωριοποίηση μικρότερων παρατάξεων και ανεξάρτητων συμβούλων. Αντί να ενισχύεται ο διάλογος, επιβάλλεται ένα αυστηρό πολιτικό «κατώφλι» που λειτουργεί αποτρεπτικά απέναντι σε κάθε εναλλακτική προσέγγιση.
Η επίκληση της «σταθερότητας» και της «οικονομικής πειθαρχίας» δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως πρόσχημα για τον περιορισμό της δημοκρατικής έκφρασης μέσα στα συλλογικά όργανα της αυτοδιοίκησης. Η οικονομική τεκμηρίωση είναι αυτονόητη υποχρέωση κάθε πρότασης. Η απαίτηση όμως συγκέντρωσης του 40% μετατρέπει την αντιπολίτευση από θεσμικό αντίβαρο σε διακοσμητική παρουσία.
Ο νέος Κώδικας, αντί να ενισχύει τη συμμετοχή και τον πλουραλισμό, συγκεντρώνει ακόμη μεγαλύτερη ισχύ στις διοικήσεις δήμων και περιφερειών. Και αυτό αποτελεί σαφή δημοκρατική οπισθοδρόμηση.
