Μανιφέστο
Επίτευξη ενεργειακής ανεξαρτησίας και προσιτών μεταφορών για όλους: 10 μέτρα για την αξιοποίηση της ποδηλασίας
Ο πόλεμος ΗΠΑ–Ισραήλ εναντίον του Ιράν έχει επιδεινώσει την ενεργειακή κρίση των ορυκτών καυσίμων, μόλις τέσσερα χρόνια μετά την έναρξή της λόγω της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία. Οι τιμές του φυσικού αερίου αυξάνονται ξανά, επιβαρύνοντας τα νοικοκυριά παντού. Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (IEA) την έχει χαρακτηρίσει ως το μεγαλύτερο ενεργειακό σοκ στην ιστορία. Καθώς θα χρειαστούν χρόνια για την αποκατάσταση των κατεστραμμένων ενεργειακών υποδομών, η κρίση δεν πρόκειται να υποχωρήσει σύντομα, ακόμη κι αν οι εχθροπραξίες σταματήσουν σήμερα.
Αυτό το νέο σοκ κατέστησε για άλλη μια φορά σαφές: ο ευρωπαϊκός τομέας μεταφορών παραμένει υπερβολικά εξαρτημένος από το εισαγόμενο πετρέλαιο, παρά την αυξανόμενη ηλεκτροκίνηση. Η μόνη διέξοδος είναι η μείωση της κατανάλωσης ορυκτών καυσίμων. Σε αυτό το πλαίσιο, οι δαπανηρές φορολογικές ελαφρύνσεις στα καύσιμα για οδηγούς αυτοκινήτων ή επιβάτες αεροπλάνων μπορεί να προσφέρουν προσωρινή ανακούφιση, αλλά δεν αντιμετωπίζουν τη ρίζα του προβλήματος και ενδέχεται να το επιδεινώσουν μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα. Αντίθετα, οι επενδύσεις σε βιώσιμες μορφές μετακίνησης, όπως η ενεργή κινητικότητα ή οι δημόσιες συγκοινωνίες, αντιμετωπίζουν τόσο το ζήτημα του κόστους όσο και της ενεργειακής εξάρτησης.
Μεταξύ όλων των μέσων μεταφοράς, το ποδήλατο είναι μακράν το πιο ενεργειακά αποδοτικό: ένα χιλιόμετρο με συμβατικό ή ηλεκτρικό ποδήλατο καταναλώνει αντίστοιχα 27 και 19 φορές λιγότερη ενέργεια από ένα χιλιόμετρο με (ηλεκτρικό) αυτοκίνητο. Η μικρή αυτή ενέργεια προέρχεται είτε αποκλειστικά από μυϊκή δύναμη είτε από συνδυασμό μυϊκής και ηλεκτρικής ενέργειας – η κατανάλωση καυσίμου είναι μηδενική. Έτσι, κάθε διαδρομή με αυτοκίνητο ή βαν που αντικαθίσταται από (φορτηγό) ποδήλατο μειώνει την ατομική κατανάλωση καυσίμων και διασφαλίζει ότι περισσότερα καύσιμα παραμένουν διαθέσιμα για τη βιομηχανία, τη γεωργία, τις δημόσιες συγκοινωνίες, τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης κ.λπ.
Οι δυνατότητες είναι τεράστιες: το 26% των αστικών διαδρομών με αυτοκίνητο στην ΕΕ είναι έως 5 χλμ., ενώ πάνω από τις μισές δεν ξεπερνούν τα 10 χλμ. Συνολικά, στην Ευρώπη πραγματοποιούνται περίπου 100 εκατομμύρια τέτοιες διαδρομές καθημερινά. Δεκάδες εκατομμύρια από αυτές θα μπορούσαν να γίνουν με τα πόδια, με ποδήλατο ή με δημόσια συγκοινωνία. Κάθε μικρή αλλαγή μετράει.
Παρακάτω προτείνουμε 10 μέτρα που μπορούν να υιοθετήσουν οι κυβερνήσεις βραχυπρόθεσμα αλλά και μεσο-μακροπρόθεσμα. Όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης – τοπικό, περιφερειακό, εθνικό και ευρωπαϊκό – πρέπει να αναλάβουν την ευθύνη τους.
Ποιος είναι ο αντίκτυπος της μετακίνησης από το αυτοκίνητο στο ποδήλατο;
Η μετατόπιση ακόμη και μέρους των καθημερινών μετακινήσεων προς το ποδήλατο εξοικονομεί χρήματα: ανάλογα με το όχημα, η αντικατάσταση 10 χλμ. ημερησίως για 200 εργάσιμες ημέρες μπορεί να εξοικονομήσει έως 400–500 € ετησίως σε καύσιμα και συντήρηση. Η εξοικονόμηση είναι πολύ μεγαλύτερη εάν ένα ή περισσότερα αυτοκίνητα αντικατασταθούν πλήρως σε ένα νοικοκυριό.
5 προτεινόμενα βραχυπρόθεσμα μέτρα
- Οι «ποδηλατόδρομοι COVID» εφαρμόστηκαν σε πολλές χώρες το 2020–2021 και πυροδότησαν μια άνευ προηγουμένου ποδηλατική επανάσταση. Το 2026 προτείνεται η επανενεργοποίηση τους ως «ποδηλατόδρομοι ανθεκτικότητας». Οι αρχές καλούνται να μετατρέψουν προσωρινά οδικό χώρο σε υποδομές ποδηλάτου.
- Ρύθμιση ορίων ταχύτητας. Τα όρια των 30 χλμ./ώρα στις πόλεις μπορούν να σώσουν πάνω από το 40% των ζωών και να έχουν σημαντικά θετικά αποτελέσματα στο περιβάλλον, την κατανάλωση ενέργειας και τη δημόσια υγεία. Η μείωση ταχύτητας από 50 σε 30 χλμ./ώρα μειώνει την κατανάλωση καυσίμου κατά περίπου 7%. Προτείνονται επίσης 80 χλμ./ώρα σε επαρχιακούς δρόμους και 120 χλμ./ώρα σε αυτοκινητόδρομους.
- Παροχή οικονομικών κινήτρων:
- επιδοτήσεις αγοράς ποδηλάτων/ηλεκτρικών ποδηλάτων
- κουπόνια επισκευής ποδηλάτων
- υποστήριξη προγραμμάτων κοινωνικής μίσθωσης
- συνδρομές σε συστήματα κοινόχρηστων ποδηλάτων
Ακόμη και μικρά κίνητρα μπορούν να έχουν σημαντικό αντίκτυπο, ειδικά για ηλεκτρικά και φορτηγά ποδήλατα.
- Καθιέρωση τακτικών Κυριακών χωρίς αυτοκίνητα σε γειτονιές, δήμους ή πόλεις.
- Προώθηση του ποδηλατικού τουρισμού. Οι αρχές και οι φορείς τουρισμού μπορούν να αναδείξουν περιοχές ως προορισμούς ποδηλασίας και να ενισχύσουν τη δυνατότητα μεταφοράς ποδηλάτων σε τρένα, λεωφορεία και πλοία.
5 προτεινόμενα μεσο-μακροπρόθεσμα μέτρα
- Εισαγωγή προγραμμάτων μίσθωσης ποδηλάτων σε εταιρικούς στόλους με φορολογικά κίνητρα.
- Δέσμευση τουλάχιστον 10% των προϋπολογισμών μεταφορών για ενεργή κινητικότητα, με πολυετή σχεδιασμό.
- Ανάπτυξη ολοκληρωμένων και συνεχών δικτύων ποδηλατοδρόμων σε όλα τα επίπεδα, καθώς και επαρκείς χώροι στάθμευσης ποδηλάτων.
- Δημιουργία φιλόδοξων προγραμμάτων «ποδήλατο προς το σχολείο», ώστε κάθε παιδί να μάθει να κινείται με ασφάλεια.
- Επένδυση σε ανθρώπινο δυναμικό: περισσότερους ειδικούς για τον σχεδιασμό και την υλοποίηση πολιτικών ενεργής κινητικότητας.
Η ευρωπαϊκή διάσταση
Η ενεργειακή κρίση των ορυκτών καυσίμων μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο μέσω συντονισμένης δράσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, με μέτρα που μειώνουν πραγματικά την κατανάλωση ενέργειας και στηρίζουν τα πιο ευάλωτα νοικοκυριά. Αυτό πρέπει να αντικατοπτρίζεται στα Εθνικά Κοινωνικά Σχέδια για το Κλίμα και στο επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2028–2034. Η συμβολή των τοπικών και περιφερειακών αρχών, καθώς και της κοινωνίας των πολιτών, είναι πιο σημαντική από ποτέ.
Οι υπογράφοντες το μανιφέστο δηλώνουν έτοιμοι να συμβάλουν με προτάσεις για την ενίσχυση της ποδηλασίας και τη δημιουργία συνθηκών ενεργειακής ανεξαρτησίας στην Ευρώπη.
