Η 28η Οκτωβρίου 1940 δεν ήταν απλώς η άρνηση ενός δικτάτορα απέναντι σε ένα τελεσίγραφο, αλλά η αυφθόρμητος, καθολικός ξεσηκωμός ενός λαού που αρνήθηκε να υποταχθεί στον φασισμό. Το λαϊκό «ΟΧΙ» γεννήθηκε στις γειτονιές, στα εργοστάσια και στα χωριά της Ελλάδας, παίρνοντας σάρκα και οστά στα χιονισμένα βουνά της Αλβανίας.
Στα χιονισμένα βουνά της Αλβανίας το 1940, ο ελληνικός στρατός έγραψε το πρώτο μεγάλο κεφάλαιο του αντιφασιστικού αγώνα. Απέναντι στις υπέρτερες δυνάμεις της ιταλικής αυτοκρατορίας, οι μαχητές υπερασπίστηκαν την ελευθερία, αποδεικνύοντας ότι τα τελεσίγραφα της τυραννίας πέφτουν στο κενό.
Όμως, η ιστορία της αντιφασιστικής πάλης του λαού μας δεν τελείωσε στις κορυφές της Πίνδου και στο Τεπελένι. Εκεί γράφτηκε μόνο η πρώτη σελίδα.
Το δεύτερο έπος: Η Εθνική Αντίσταση ενάντια σε τρεις κατακτητές
Όταν η χώρα λύγισε υπό το βάρος της γερμανικής εισβολής την άνοιξη του 1941, η αντίσταση δεν σίγησε· πέρασε στη δεύτερη, ακόμα πιο ηρωική της φάση. Ο ελληνικός λαός κλήθηκε να αντιμετωπίσει μια τριπλή φασιστική Κατοχή: Ιταλούς, Γερμανούς και Βουλγάρους.
Από τις πόλεις μέχρι τα πιο απομακρυσμένα χωριά, οργανώθηκε το θαύμα της Εθνικής Αντίστασης. Με μπροστάρηδες το ΕΑΜ, τον ΕΛΑΣ, την ΕΠΟΝ και τις υπόλοιπες αντιστασιακές οργανώσεις, ο λαός έδωσε μάχη όχι μόνο με το όπλο στο χέρι, αλλά και με την αλληλεγγύη, τις διαδηλώσεις ενάντια στην επιστράτευση, τη διάσωση της σοδειάς και την επιβίωση από τον λιμό.
Όπως χαρακτηριστικά έγραφε ο Άγγελος Σικελιανός στο συγκλονιστικό του ποίημα «Η Αντίσταση»:
«Γιατί όλοι μας, μικροί, μεγάλοι, άντρες, γυναίκες, παιδιά,
είμαστε μια γροθιά, μια καρδιά, μια ανάσα!
Γιατί η Ελλάδα δεν είναι πια τόπος,
είναι η ιδέα της Ελευθερίας που περπατάει στη γη!»
Απέναντι στον ξένο κατακτητή… αλλά και στους ντόπιους συνεργάτες του
Ο αγώνας αυτός δεν είχε να αντιμετωπίσει μόνο τις ξένες λόγχες του Άξονα. Στο πλευρό του κατακτητή στάθηκαν οι δοσίλογοι, οι «κουκουλοφόροι», τα Τάγματα Ασφαλείας και οι μαυραγορίτες. Άνθρωποι που φόρεσαν τη στολή του κατακτητή ή πλούτισαν από την εξαθλίωση του λαού, στρέφοντας τα όπλα ενάντια στους ίδιους τους συμπατριώτες τους.
Η μάχη της Αντίστασης ήταν διπλή: ενάντια στον ξένο φασίστα εισβολέα και ενάντια στον ντόπιο συνεργάτη του. Η ιστορική μνήμη δεν μπορεί να διαγραφεί. Όπως σημειώνει ο ιστορικός Γιώργος Μαργαρίτης στο έργο του «Ιστορία του Ελληνικού Εμφυλίου Πολέμου»:
«Η Αντίσταση στην Κατοχή δεν ήταν απλώς μια στρατιωτική αντιπαράθεση με τις δυνάμεις του Άξονα, αλλά ένας παράλληλος κοινωνικός και πολιτικός αγώνας ενάντια στο καθεστώς της υποτέλειας και στους μηχανισμούς συνεργασίας με τον εχθρό.»
Η λογοτεχνία μας κατέγραψε αυτή την αλήθεια με τον πιο ανεξίτηλο τρόπο. Ο Γιάννης Ρίτσος, στη «Ρωμιοσύνη», συμπυκνώνει το πνεύμα εκείνης της εποχής, όπου η γη ποτίστηκε από το αίμα των αγωνιστών που δεν pokύνησαν το κεφάλι:
«Αυτά τα δέντρα δε βολεύονται με λιγότερο ουρανό,
αυτές οι πέτρες δε βολεύονται κάτου απ’ τα βήματα των ξένων,
αυτά τα πρόσωπα δε βολεύονται παρά μόνο στον ήλιο…»
Το μήνυμα της 28ης Οκτωβρίου σήμερα
Η 28η Οκτωβρίου δεν είναι μια αποστειρωμένη εθνική γιορτή, ούτε μια τυπική παρέλαση. Είναι ζωντανή μέρα μνήμης και αντιφασιστικού αγώνα.
Μας θυμίζει ότι ο φασισμός και ο ναζισμός δεν ηττήθηκαν μόνο με διπλωματικά έγγραφα, αλλά με τη μαζική, οργανωμένη πάλη των λαών. Θυμίζει επίσης ότι οι ιδέες της μισαλλοδοξίας, του ρατσισμού και του υποτακτισμού ξαναγεννιούνται όταν ξεχνάμε την ιστορία μας.
Τιμάμε τους νεκρούς της Πίνδου, τους εκτελεσμένους της Καισαριανής, του Χαϊδαρίου, του Κούρνοβου, τους αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης σε κάθε γωνιά της πατρίδας μας. Συνεχίζουμε να κρατάμε το «ΟΧΙ» ζωντανό απέναντι σε κάθε μορφή φασισμού και αδικίας.
Ποτέ πια φασισμός!
