Πόσες φορές, στην πίεση της καθημερινότητας, δίνουμε έτοιμες λύσεις στα παιδιά μας για να προχωρήσει το διάβασμα; Ο φυσικός και ιδιοκτήτης του φροντιστηρίου «Ισορροπία» στη Νέα Χαλκηδόνα, Παναγιώτης Λιαγκριδώνης, εξηγεί γιατί αυτή η συνήθεια στερεί από τους εφήβους την ικανότητα να κρίνουν, να συγκρίνουν επιλογές και να παίρνουν αποφάσεις. Ένα χρήσιμο άρθρο για γονείς και εκπαιδευτικούς γύρω από το πώς καλλιεργείται η μαθησιακή αυτονομία.
Γράφει ο Παναγιώτης Λιαγκριδώνης
Μία από τις δυσκολίες που συναντούν οι έφηβοι στη μάθηση γίνεται φανερή όταν καλούνται να επιλέξουν ανάμεσα σε περισσότερους από έναν τρόπους να προχωρήσουν. Ένας μαθητής μπορεί να γνωρίζει δύο τρόπους επίλυσης μιας άσκησης και να δυσκολεύεται να κρίνει ποιος ταιριάζει στα δεδομένα της. Αντίστοιχα, μπορεί να βρει δύο διαφορετικές απαντήσεις στο διαδίκτυο και να δυσκολευτεί να εκτιμήσει ποια είναι πιο αξιόπιστη. Και στις δύο περιπτώσεις χρειάζεται να προσδιορίσει τι έχει σημασία για τη συγκεκριμένη απόφαση και να συγκρίνει τις επιλογές του με βάση αυτό.
Στην καθημερινότητα, η πιο άμεση λύση είναι συχνά να δώσει ο ενήλικος την κατεύθυνση. Ο εκπαιδευτικός υποδεικνύει τη μέθοδο για να προχωρήσει το μάθημα. Ο γονιός προτείνει από ποιο μάθημα να ξεκινήσει το παιδί, γιατί ο χρόνος για διάβασμα είναι περιορισμένος. Η δουλειά της ημέρας προχωρά. Όταν όμως η ίδια πρακτική επαναλαμβάνεται, ο έφηβος έχει λίγες ευκαιρίες να κάνει ο ίδιος τη σύγκριση που θα χρειαστεί στην επόμενη, δυσκολότερη απόφαση. Και τότε η πιο γρήγορη λύση οδηγεί ξανά στο ίδιο σημείο. Το παιδί περιμένει οδηγία για να ξεκινήσει.
Γι’ αυτό έχει σημασία να αφιερώνεται χρόνος, ήδη από τις μικρότερες τάξεις, στο πώς σκέφτονται και πώς δουλεύουν οι μαθητές. Ακόμη κι αν σε ένα μάθημα καλυφθεί λίγο λιγότερη ύλη, αξίζει να δοθεί χρόνος στα παιδιά να εξετάσουν δύο τρόπους επίλυσης και να αιτιολογήσουν την επιλογή τους. Στις επόμενες τάξεις, όταν η ύλη γίνεται πιο απαιτητική και ο διαθέσιμος χρόνος συχνά περιορίζεται, αυτή η εξάσκηση αποκτά ιδιαίτερη αξία. Ο μαθητής έχει ήδη δοκιμάσει έναν τρόπο να ξεκινά ακόμη κι όταν το πρόβλημα μπροστά του διαφέρει από όσα έχει ξαναδεί.
Η εξάσκηση μπορεί να αρχίσει με μικρές αποφάσεις. Πριν υποδειχθεί μια μέθοδος, ο εκπαιδευτικός μπορεί να ζητήσει από τους μαθητές να εντοπίσουν τις διαθέσιμες επιλογές και να εξηγήσουν ποια δεδομένα στηρίζουν την καθεμία. Στην αρχή μπορεί να δείξει ο ίδιος πώς κάνει αυτή τη σύγκριση, εξηγώντας φωναχτά τι εξετάζει και γιατί. Χρήσιμο είναι επίσης να ακουστούν διαφορετικές προσεγγίσεις μέσα στην τάξη. Ένας μαθητής μπορεί να εντοπίσει έτσι κάτι που του είχε διαφύγει ή να βρει έναν πιο σαφή λόγο για να υποστηρίξει την αρχική του επιλογή.
Η διαδικασία ολοκληρώνεται όταν το παιδί έχει την ευκαιρία να δει τι έφερε η απόφασή του. Αν, για παράδειγμα, έχει μία ώρα για μελέτη, προγραμματίσει τρία μαθήματα και προλάβει μόνο ένα, μπορεί να εξετάσει πού έπεσε έξω στον υπολογισμό του. Την επόμενη μέρα μπορεί να οργανώσει διαφορετικά τον χρόνο του και να δει αν η αλλαγή τον βοήθησε. Έτσι η ανατροφοδότηση αφορά μια συγκεκριμένη απόφαση και δίνει στον έφηβο κάτι που μπορεί να δοκιμάσει ο ίδιος.
Η ικανότητα να επιλέγει κανείς καλλιεργείται με επανάληψη, σε αποφάσεις που σταδιακά γίνονται πιο απαιτητικές. Αν θέλουμε ένας έφηβος να μπορεί αργότερα να σταθεί μπροστά σε ένα δύσκολο πρόβλημα και να αποφασίσει πώς θα το προσεγγίσει, χρειάζεται από νωρίς να του δίνουμε χρόνο να συγκρίνει τις επιλογές του, να δοκιμάζει μία από αυτές και να την επανεξετάζει όταν βλέπει το αποτέλεσμα.
Παναγιώτης Λιαγκριδώνης
Φυσικός και ιδιοκτήτης του φροντιστηρίου «Ισορροπία» στη Νέα Χαλκηδόνα
