Τα καιρικά φαινόμενα αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους φυσικούς κινδύνους για την Ελλάδα, με επιπτώσεις που εκτείνονται πολύ πέρα από το φυσικό περιβάλλον, αγγίζοντας την κοινωνική συνοχή, την οικονομική δραστηριότητα και την ασφάλεια των πολιτών. Πλημμύρες, ανεμοθύελλες, έντονα καταιγιδοφόρα συστήματα και κεραυνοί έχουν προκαλέσει, ιδιαίτερα τις τελευταίες δεκαετίες, σημαντικές ζημιές σε υποδομές, κατοικίες και μεταφορικά δίκτυα, διαταραχές στη λειτουργία βασικών υπηρεσιών, καθώς και απώλειες ανθρώπινων ζωών. Η συστηματική και τεκμηριωμένη καταγραφή αυτών των επεισοδίων αποτελεί κρίσιμο εργαλείο για την κατανόηση της τρωτότητας της χώρας και για τον σχεδιασμό αποτελεσματικών πολιτικών πρόληψης και προσαρμογής.
Στο παρόν άρθρο παρουσιάζεται μια επικαιροποιημένη ανάλυση των καιρικών επεισοδίων με κοινωνικο-οικονομικές επιπτώσεις στην Ελλάδα κατά την περίοδο 2000–2025, βασισμένη στη βάση δεδομένων HIEW-DB που έχει αναπτύξει η ομάδα METEO του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών. Η ανάλυση επιτρέπει τη διαχρονική αποτίμηση της συχνότητας και της σοβαρότητας των φαινομένων, καθώς και των συνεπειών τους σε ανθρώπινες ζωές και στην οικονομική και κοινωνική λειτουργία της χώρας.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη σύγκριση δύο ισοδύναμων χρονικών περιόδων (2000–2012 και 2013–2025), με στόχο την ανάδειξη τάσεων και μεταβολών που καταγράφονται τα τελευταία 26 χρόνια. Τα αποτελέσματα φωτίζουν τη δυναμική εξέλιξη των καιρικών κινδύνων στην Ελλάδα και υπογραμμίζουν την αυξανόμενη ανάγκη για ενίσχυση της ανθεκτικότητας της κοινωνίας και των υποδομών απέναντι σε ακραία καιρικά φαινόμενα.
Σύνταξη άρθρου: Κ. Παπαγιαννάκη, Κ. Λαγουβάρδος, Γ. Κύρος
Ε.Α.Α – Πεντέλη, Τρίτη 20 Ιανουαρίου 2026, 11:00
Η συστηματική καταγραφή των καιρικών επεισοδίων με κοινωνικο-οικονομικές επιπτώσεις επιτρέπει τη διαχρονική αποτίμηση της έκθεσης της χώρας σε επικίνδυνα φαινόμενα, καθώς και των συνεπειών τους στην κοινωνία και στην οικονομία*, όπως ζημιές έως και καταστροφές σε υποδομές, κατοικίες, οχήματα, προβλήματα στις μετακινήσεις και στη λειτουργία βασικών υπηρεσιών, καθώς και ανθρώπινες απώλειες. Στο πλαίσιο αυτό, η ομάδα METEO του Ινστιτούτου Ερευνών Περιβάλλοντος και Βιώσιμης Ανάπτυξης του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών (ΙΕΠΒΑ/ΕΑΑ) παρουσιάζει επικαιροποιημένη ανάλυση των καιρικών επεισοδίων που έπληξαν την Ελλάδα την περίοδο 2000–2025. Πηγή είναι η βάση δεδομένων που έχει αναπτύξει η μονάδα METEO με καιρικά επεισόδια με κοινωνικο-οικονομικές επιπτώσεις στην Ελλάδα (HIEW-DB), συνοπτική εκδοχή της οποίας είναι διαθέσιμη online στο meteo.gr: https://meteo.gr/weather_cases.cfm, και σε μορφή διαδραστικού χάρτη: https://meteo.gr/weatherEvents.cfm.
Την περίοδο 2000-2025, καταγράφηκαν 633 καιρικά επεισόδια με αρνητικές κοινωνικο-οικονομικές επιπτώσεις και 294 ανθρώπινες απώλειες από διάφορα φαινόμενα (κυρίως πλημμύρες, κεραυνούς, ανεμοθύελλες). Αξιοσημείωτο είναι ότι το 2025 καταγράφεται ως το πρώτο έτος χωρίς ανθρώπινες απώλειες από καιρικά φαινόμενα, από το 2000 (εξαιρούνται απώλειες ζωής, όπως από καύσωνες, που δεν μπορούν να τεκμηριωθούν επαρκώς). Ο ετήσιος μέσος όρος για την περίοδο 2000–2025 ανέρχεται σε 11 ανθρώπινες απώλειες.
Το Σχήμα 1 παρουσιάζει την ετήσια εξέλιξη του πλήθους καιρικών επεισοδίων με κοινωνικο-οικονομικές επιπτώσεις.
Σχήμα 1. Πλήθος καιρικών επεισοδίων με κοινωνικο-οικονομικές επιπτώσεις ανά έτος, για την περίοδο 2000-2025.
Από τα 633 καιρικά επεισόδια, το 32% αυτών προκάλεσαν σοβαρές κοινωνικο-οικονομικές επιπτώσεις κατηγορίας 3 (σε κλίμακα 1-3). Στην κατηγορία 3, κατατάσσονται επεισόδια που έχουν είτε προκαλέσει σοβαρά προβλήματα σε σχετικά μεγάλο τμήμα της χώρας, είτε έχουν προκαλέσει απώλεια ζωής (περισσότερες πληροφορίες: https://meteo.gr/weather_cases.cfm).
Μεταβολή των δεδομένων της 26-ετούς περιόδου 2000-2025 συγκρίνοντας τις 13-ετίες (2 ίσες περιόδους)
Για την κατανόηση της μεταβολής των δεδομένων μέσα στην περίοδο των τελευταίων 26 ετών, το Σχήμα 2 συγκρίνει τα σύνολα μεταξύ των δύο 13-ετών περιόδων.
Σχήμα 2. Μεταβολή ανά 13-ετία: πλήθους καιρικών επεισοδίων με κοινωνικο-οικονομικές επιπτώσεις, επεισοδίων με σοβαρές επιπτώσεις κατηγορίας 3, και απωλειών ζωής από καιρικά επεισόδια.
Τα βασικά συμπεράσματα που προκύπτουν από τη σύγκριση των δύο 13-ετιών της περιόδου 2000–2025 συνοψίζονται ως εξής:
- Συνολικά καιρικά επεισόδια με κοινωνικο-οικονομικές επιπτώσεις
Την 1η 13-ετία καταγράφηκαν συνολικά 245 επεισόδια (19 κατά μέσο όρο ετησίως) και την 2η 13-ετία καταγράφηκαν 388 επεισόδια (30 κατά μέσο όρο ετησίως). Επομένως, το 2ο μισό της περιόδου 2000-2025 είχαμε 58% αύξηση στα καιρικά επεισόδια σε σχέση με το 1ο μισό της περιόδου.
- Καιρικά επεισόδια με σοβαρές κοινωνικο-οικονομικές επιπτώσεις (κατηγορίας 3)
Την 1η 13-ετία καταγράφηκαν 86 σοβαρά επεισόδια (7 κατά μέσο όρο ετησίως) και την 2η 13-ετία καταγράφηκαν 116 σοβαρά επεισόδια (9 κατά μέσο όρο ετησίως). Επομένως, το 2ο μισό της περιόδου 2000-2025 είχαμε 35% αύξηση στα καιρικά επεισόδια με σοβαρές επιπτώσεις (κατηγορίας 3) σε σχέση με το 1ο μισό της περιόδου.
- Ανθρώπινες απώλειες από καιρικά επεισόδια
Την 1η 13-ετία καταγράφηκαν 108 απώλειες ζωής (8 κατά μέσο όρο ετησίως) και την 2η 13-ετία καταγράφηκαν 186 απώλειες ζωής (14 κατά μέσο όρο ετησίως). Επομένως, το 2ο μισό της περιόδου 2000-2025 είχαμε 72% αύξηση στους θανάτους από καιρικά επεισόδια σε σχέση με το 1ο μισό της περιόδου.
*Στη βάση δεδομένων HIWE-DB δεν περιλαμβάνονται επεισόδια που αφορούν αποκλειστικά αγροτικές ζημιές σε καλλιέργειες, καθώς αποτελούν ξεχωριστή κατηγορία επιπτώσεων και καταγράφονται συστηματικά από τον Οργανισμό Ελληνικών Γεωργικών Ασφαλίσεων (ΕΛΓΑ), στο πλαίσιο της παρακολούθησης και αποζημίωσης της αγροτικής παραγωγής. Επίσης, δεν περιλαμβάνονται δασικές πυρκαγιές, οι οποίες αποτελούν αντικείμενο ξεχωριστής μελέτης και ανάλυσης από την ομάδα ΜΕΤΕΟ.
