Έντονη διεθνή ανησυχία προκαλεί η σύλληψη του προέδρου της Βενεζουέλας, Νικολάς Μαδούρο, από τις Ηνωμένες Πολιτείες, έπειτα από ευρείας κλίμακας στρατιωτική επιχείρηση στο Καράκας. Σύμφωνα με δηλώσεις του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, αεροσκάφη των ΗΠΑ εξαπέλυσαν βομβαρδισμούς εναντίον στρατιωτικών βάσεων και στοιχείων της αντιαεροπορικής άμυνας, πριν ειδικές δυνάμεις συλλάβουν τον Μαδούρο και τη σύζυγό του, Σίλια Φλόρες.
Ο Μαδούρο μεταφέρθηκε στις ΗΠΑ και αναμένεται να δικαστεί στη Νέα Υόρκη με κατηγορίες περί «ναρκοτρομοκρατίας». Ωστόσο, η μονομερής φύση της επιχείρησης, εκτός πλαισίου διεθνούς εντολής, έχει επαναφέρει στο προσκήνιο θεμελιώδη ζητήματα διεθνούς δικαίου και κρατικής κυριαρχίας.
Διεθνές δίκαιο υπό αμφισβήτηση
Η σύλληψη εν ενεργεία αρχηγού κράτους κατόπιν στρατιωτικής επέμβασης θεωρείται από διπλωματικούς και νομικούς κύκλους σοβαρή απόκλιση από τις αρχές που διέπουν τη διεθνή τάξη. Το διεθνές δίκαιο, το οποίο συγκροτήθηκε ακριβώς για να περιορίζει τη μονομερή χρήση ισχύος και να προστατεύει τα πιο αδύναμα κράτη από την επιβολή των ισχυρών, τίθεται εκ νέου υπό δοκιμασία.
Ρωσία και Κίνα καταδίκασαν την επιχείρηση, κάνοντας λόγο για κατάφωρη παραβίαση της κυριαρχίας της Βενεζουέλας και επικίνδυνο προηγούμενο που υπονομεύει το διεθνές σύστημα κανόνων. Αμφότερες προειδοποίησαν ότι τέτοιες ενέργειες ενισχύουν τη λογική της ισχύος εις βάρος της νομιμότητας.
Διχασμός στην Ευρωπαϊκή Ένωση
Σε διαφορετικά μήκη κύματος κινήθηκαν οι αντιδράσεις εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ορισμένα κράτη-μέλη εξέφρασαν στήριξη ή κατανόηση προς τις αμερικανικές ενέργειες, επικαλούμενα την ανάγκη αντιμετώπισης του οργανωμένου εγκλήματος. Άλλες κυβερνήσεις κράτησαν επιφυλακτική στάση, ενώ υπήρξαν και τοποθετήσεις που υπογράμμισαν ότι η παραβίαση της κυριαρχίας ενός κράτους, ανεξαρτήτως των κατηγοριών που του αποδίδονται, διαβρώνει το πλαίσιο διεθνούς ασφάλειας που προστατεύει πρωτίστως τα μικρότερα και λιγότερο ισχυρά κράτη.
Αντιδράσεις στο εσωτερικό των ΗΠΑ
Σημαντικές ήταν και οι αντιδράσεις εντός των ίδιων των Ηνωμένων Πολιτειών. Ο ανεξάρτητος γερουσιαστής Μπέρνι Σάντερς κατήγγειλε την αμερικανική επιχείρηση ως «ξεκάθαρη μορφή ιμπεριαλισμού», σημειώνοντας ότι παραβιάζει το διεθνές δίκαιο και θυμίζει τα πιο σκοτεινά κεφάλαια των αμερικανικών επεμβάσεων στη Λατινική Αμερική.
Στο ίδιο πνεύμα κινήθηκε και ο δήμαρχος της Νέας Υόρκης, Ζόχραν Μαμντάνι, ο οποίος καταδίκασε απερίφραστα τη στρατιωτική επίθεση των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα. Σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα X, χαρακτήρισε τη μονομερή επίθεση σε κυρίαρχη χώρα «πράξη πολέμου και παραβίαση του ομοσπονδιακού και του διεθνούς δικαίου». Ο κ. Μαμντάνι επισήμανε ότι η επιδίωξη αλλαγής καθεστώτος δεν πλήττει μόνο τον πληθυσμό της Βενεζουέλας, αλλά έχει άμεσες επιπτώσεις και στις ΗΠΑ, τονίζοντας ότι στη Νέα Υόρκη ζουν δεκάδες χιλιάδες πολίτες βενεζουελανικής καταγωγής. Όπως δήλωσε, προτεραιότητά του αποτελεί η ασφάλεια όλων των κατοίκων της πόλης, ενώ το δημοτικό συμβούλιο θα παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις.
Υπενθυμίζεται ότι ο Ζόχραν Μαμντάνι ανέλαβε καθήκοντα δημάρχου μόλις την περασμένη Πέμπτη και, σε ηλικία 34 ετών, είναι ο νεότερος δήμαρχος της Νέας Υόρκης εδώ και δεκαετίες.
Δηλώσεις Τραμπ και γεωοικονομικές προεκτάσεις
Περαιτέρω προβληματισμό προκάλεσαν δηλώσεις του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ ότι οι ΗΠΑ θα επιτρέψουν σε αμερικανικές πετρελαϊκές εταιρείες να εγκατασταθούν στη Βενεζουέλα για την εκμετάλλευση των ενεργειακών της πόρων. Οι δηλώσεις αυτές ενίσχυσαν τις επικρίσεις ότι τα κίνητρα της επιχείρησης υπερβαίνουν την επίκληση της καταπολέμησης του ναρκοεμπορίου και συνδέονται με στρατηγικά και οικονομικά συμφέροντα.
Θεσμικές εξελίξεις στο Καράκας
Στο εσωτερικό της Βενεζουέλας, το Ανώτατο Δικαστήριο ανακοίνωσε ότι ανέθεσε προσωρινά την άσκηση της εκτελεστικής εξουσίας στην αντιπρόεδρο της χώρας, Ντέλσι Ροντρίγκεζ, με στόχο, σύμφωνα με τις αρχές, τη διασφάλιση της θεσμικής συνέχειας και της λειτουργίας του κράτους.
Αντιδράσεις στην Ελλάδα
Στην Ελλάδα, δηλώσεις του πρωθυπουργού ότι «δεν είναι της στιγμής να ανοίξει συζήτηση για τη νομιμότητα των ενεργειών» των ΗΠΑ προκάλεσαν έντονη κριτική από την αντιπολίτευση, η οποία υποστήριξε ότι η αποφυγή τοποθέτησης σε ζητήματα διεθνούς δικαίου αποδυναμώνει τις αρχές που η χώρα επικαλείται διαχρονικά στην εξωτερική της πολιτική. Στο ίδιο πλαίσιο, χθες το βράδυ πραγματοποιήθηκε διαδήλωση έξω από την αμερικανική πρεσβεία στην Αθήνα, με βασικό αίτημα τον σεβασμό της κυριαρχίας της Βενεζουέλας και των κανόνων του διεθνούς δικαίου.
Επιστροφή της πολιτικής της ισχύος
Μετά την Ουκρανία, τη Γάζα και την ένταση γύρω από το Ιράν, η υπόθεση της Βενεζουέλας ενισχύει την εκτίμηση ότι η πολιτική της ιμπεριαλιστικής ισχύος επανεμφανίζεται δυναμικά και στη Λατινική Αμερική. Μια εξέλιξη που, σύμφωνα με αναλυτές, απειλεί να αποδυναμώσει περαιτέρω το διεθνές δίκαιο — έναν μηχανισμό που δημιουργήθηκε ακριβώς για να περιορίζει τη μονομερή δράση των ισχυρών και να προσφέρει στοιχειώδη προστασία στους πιο αδύναμους και να ενισχύει την ΕΙΡΗΝΗ.
