Ιδιαίτερη σημασία αποκτούν για τους Δήμους οι νέες, αναλυτικές οδηγίες που εξέδωσε το Υπουργείο Ανάπτυξης αναφορικά με τη διαδικασία της απευθείας ανάθεσης συμβάσεων προμηθειών και υπηρεσιών, σύμφωνα με το άρθρο 118 του ν. 4412/2016.
Σε τοπικό επίπεδο, το ζήτημα των απευθείας αναθέσεων έχει επανειλημμένα αποτελέσει αντικείμενο δημόσιου σχολιασμού και κριτικής, ιδίως όταν αυτές πραγματοποιούνται κατά συρροή και χωρίς να συντρέχουν εμφανώς τα χαρακτηριστικά του κατεπείγοντος ή της εξαιρετικότητας που προβλέπει ο νόμος. Ενδεικτικά, στον Δήμο Νέας Φιλαδέλφειας – Νέας Χαλκηδόνας, η συχνή προσφυγή στη διαδικασία της απευθείας ανάθεσης έχει απασχολήσει την τοπική επικαιρότητα, με ερωτήματα να διατυπώνονται για το κατά πόσο πληρούνται σε κάθε περίπτωση οι ουσιαστικές προϋποθέσεις νομιμότητας και διαφάνειας.
Υπό αυτό το πρίσμα, η νέα εγκύκλιος του Υπουργείου Ανάπτυξης, με ημερομηνία 15 Δεκεμβρίου 2025, έρχεται να υπενθυμίσει ότι η απευθείας ανάθεση δεν αποτελεί κανόνα διοίκησης, αλλά εξαιρετική διαδικασία, η οποία πρέπει να εφαρμόζεται περιοριστικά, με πλήρη τεκμηρίωση και με σεβασμό στη χρηστή δημοσιονομική διαχείριση.
Τι είναι η απευθείας ανάθεση
Η απευθείας ανάθεση αποτελεί εξαιρετική διαδικασία ανάθεσης δημόσιας σύμβασης, η οποία εφαρμόζεται κατά παρέκκλιση της γενικής αρχής της διενέργειας διαγωνισμού. Σύμφωνα με τον νόμο, πρόκειται για διαδικασία κατά την οποία η αναθέτουσα αρχή αναθέτει τη σύμβαση σε οικονομικό φορέα της επιλογής της, κατόπιν τεκμηριωμένης έρευνας αγοράς, με ή χωρίς προηγούμενη δημοσιότητα, ανάλογα με την περίπτωση.
Η εγκύκλιος υπογραμμίζει ότι η χρήση της απευθείας ανάθεσης δικαιολογείται κυρίως για συμβάσεις μικρής αξίας, ώστε να αποφεύγεται η επιβάρυνση του Δημοσίου και των ΟΤΑ με δυσανάλογες διοικητικές διαδικασίες.
Χρηματικά όρια και εκτιμώμενη αξία σύμβασης
Η προσφυγή στη διαδικασία της απευθείας ανάθεσης επιτρέπεται όταν η εκτιμώμενη αξία της σύμβασης, χωρίς ΦΠΑ, δεν υπερβαίνει:
-
30.000 ευρώ για προμήθειες και υπηρεσίες
-
60.000 ευρώ για συγκεκριμένες κατηγορίες υπηρεσιών (άρθρα 107–110 ν. 4412/2016) καθώς και για έργα ΤΠΕ, υπό τις προϋποθέσεις της παρ. 6 του άρθρου 118
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην απαγόρευση τεχνητής κατάτμησης συμβάσεων, πρακτική που έχει απασχολήσει κατ’ επανάληψη ελεγκτικούς μηχανισμούς, ιδίως σε επίπεδο Δήμων. Η εκτιμώμενη αξία κάθε σύμβασης οφείλει να τεκμηριώνεται αντικειμενικά, βάσει πραγματικών αναγκών και στοιχείων έρευνας αγοράς.
Υποχρεωτικά στάδια της διαδικασίας
Η εγκύκλιος περιγράφει αναλυτικά τα ελάχιστα βήματα που οφείλει να ακολουθεί κάθε αναθέτουσα αρχή:
Τεκμηρίωση σκοπιμότητας και προϋπολογισμού
Η αναγκαιότητα της σύμβασης και η εκτιμώμενη αξία της αποτελούν υποχρεωτικά στοιχεία του φακέλου δημόσιας σύμβασης.
Έκδοση και δημοσίευση εγκεκριμένου αιτήματος
Η ύπαρξη εγκεκριμένης δαπάνης αποτελεί βασικό στοιχείο νομιμότητας. Το εγκεκριμένο αίτημα δημοσιεύεται υποχρεωτικά στο ΚΗΜΔΗΣ και στο πρόγραμμα «Διαύγεια».
Πρόσκληση υποβολής προσφοράς
Η πρόσκληση απευθύνεται σε συγκεκριμένο ή συγκεκριμένους οικονομικούς φορείς και όχι σε κάθε ενδιαφερόμενο. Σε αντίθετη περίπτωση, εφαρμόζεται η ανοιχτή διαδικασία του άρθρου 27 και όχι η απευθείας ανάθεση.
Υποχρεωτική πενθήμερη προθεσμία
Μεταξύ της πρώτης δημοσίευσης της πρόσκλησης στο ΚΗΜΔΗΣ και της απόφασης ανάθεσης πρέπει να μεσολαβούν τουλάχιστον πέντε ημερολογιακές ημέρες. Η μη τήρηση της προθεσμίας καθιστά τη διαδικασία παράνομη.
Περιεχόμενο πρόσκλησης και απόφασης ανάθεσης
Η πρόσκληση υποβολής προσφοράς οφείλει να περιλαμβάνει:
-
στοιχεία της αναθέτουσας αρχής
-
σαφή περιγραφή του φυσικού και οικονομικού αντικειμένου
-
εκτιμώμενη αξία και πηγή χρηματοδότησης
-
προθεσμία και τρόπο υποβολής προσφορών
-
κριτήριο ανάθεσης και βασικούς όρους εκτέλεσης
Αντίστοιχα, η απόφαση ανάθεσης και το συμφωνητικό πρέπει να περιλαμβάνουν τα βασικά στοιχεία των συμβαλλομένων, το αντικείμενο και την αξία της σύμβασης, καθώς και τους κύριους συμβατικούς όρους.
Δικαιολογητικά και έλεγχος νομιμότητας
Η αναθέτουσα αρχή υποχρεούται να ζητά από τον ανάδοχο:
-
αποδεικτικά μη συνδρομής λόγων αποκλεισμού
-
φορολογική και ασφαλιστική ενημερότητα
-
στοιχεία νόμιμης εκπροσώπησης και σύστασης (ΓΕΜΗ ή ισοδύναμα έγγραφα)
Για συμβάσεις έως 30.000 ευρώ δεν εφαρμόζονται οι δυνητικοί λόγοι αποκλεισμού του άρθρου 73 παρ. 4, χωρίς αυτό να μειώνει την ευθύνη των αιρετών και των υπηρεσιακών παραγόντων που υπογράφουν.
Ο στόχος της εγκύκλιου
Με τη νέα εγκύκλιο, το Υπουργείο Ανάπτυξης επιχειρεί να ενισχύσει τη νομική ασφάλεια, να περιορίσει φαινόμενα καταστρατήγησης των χρηματικών ορίων και να καταστήσει σαφές ότι η απευθείας ανάθεση πρέπει να παραμένει εξαιρετικό εργαλείο διοίκησης και όχι υποκατάστατο των διαγωνιστικών διαδικασιών, ιδιαίτερα σε επίπεδο Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
ΑΝΑΘΕΣΕΙς ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ 2025 6Ξ2346ΝΛΣΞ-446 (1)
