Τι θα δεις κάνοντας μία βόλτα στη Νέα Φιλαδέλφεια; Προσφυγικές κατοικίες, ένα καταπράσινο άλσος, ερειπωμένα κτήρια παλιών βιομηχανιών, ένα μνημείο για τους «Μικρασιάτες πρόσφυγες και τις αλησμόνητες πατρίδες», το γήπεδο της ΑΕΚ και κάμποσα μαγαζιά για μεζέδες και καφέ.

Σήμερα, ο προσφυγικός της χαρακτήρας είναι ακόμα εμφανής. Παρόν και παρελθόν συνυπάρχουν σε κάθε στενό και δικαίως θεωρείται μία από τις πιο όμορφες περιοχές της Αθήνας που αξίζει να γνωρίσει κανείς λίγο καλύτερα.

Φωτογραφία: Άλκηστις Κοϊνάκη / CNN Greece
Νέα Φιλαδέλφεια ή αλλιώς… Ποδονίφτης

Πριν τη Μικρασιατική Καταστροφή η Νέα Φιλαδέλφεια ήταν μία καταπράσινη περιοχή με αμπελώνες, ελαιώνες και δεν θύμιζε σε τίποτα τη σημερινή της εικόνα. Το όνομά της ήταν Ποδονίφτης από το ομώνυμο ρέμα που τη διαρρέει και που ξεπροβάλει σε ανύποπτα σημεία της περιοχής μέχρι και σήμερα.

Φιλαδέλφεια ονομάστηκε επίσημα το 1928 όταν προσαρτήθηκε στον Δήμο Αθηναίων, σε ανάμνηση της πόλης Φιλαδέλφειας της Μικράς Ασίας. Ήδη την τριετία 1924 με 1927 στην περιοχή είχε κτιστεί προσφυγικός οικισμός στα πρότυπα αγγλικής κηπούπολης. Η ρυμοτομία της συνοικίας ήταν πρωτότυπη για την τότε εποχή με χαρακτηριστικές ελλειψοειδείς χαράξεις, πλατείες, πρασιές.

Τα σπίτια που κτίστηκαν ήταν κυρίως διώροφα με κεραμίδια και μικρούς κήπους. Κάποια από αυτά έχουν διασωθεί μέχρι και σήμερα και είναι το πρώτο ίσως που παρατηρείς εάν βρεθείς στην περιοχή.

 
Προσφυγική κατοικία στη Νέα Φιλαδέλφεια.Νίκος Ραζής / CNN Greece

Τι άλλο θα ανακαλύψεις περιπλανώμενος στα δρομάκια της και τη λεωφόρο Δεκελείας; Το φροντισμένο άλσος της Νέας Φιλαδέλφειας, ερειπωμένα κτήρια παλιών βιομηχανιών, εργατικές κατοικίες, μνημεία, το γήπεδο της ΑΕΚ και κάμποσα μαγαζιά που έχουν γίνει στέκι.

 
Μεζεδοπωλεία και καφέ στα πλακώστρωτα δρομάκια της συνοικίας.Νίκος Ραζής / CNN Greece

Περπατώντας στη Νέα Φιλαδέλφεια θα δεις…

Προσφυγικές μονοκατοικίες, διπλοκατοικίες με κεραμοσκεπές και μικρές αυλές

Ο κεντρικός δρόμος της Νέας Φιλαδέλφειας είναι η λεωφόρος Δεκελείας. Στα δυτικά της, κάποιες προσφυγικές κατοικίες που κτίστηκαν τη δεκαετία του 1920 έχουν διατηρηθεί μέχρι και σήμερα προσδίδοντας στην περιοχή μία μοναδική γραφικότητα. Τα σπίτια αυτά ανήκουν στον προσφυγικό οικισμό της Νέας Φιλαδέλφειας ο οποίος από το 2001 έχει χαρακτηριστεί «παραδοσιακός οικισμός» και προστατεύεται από προεδρικό διάταγμα.

Δυώροφη προσφυγική κατοικία με κήπο.Νίκος Ραζής / CNN Greece

Πρωτοκατοικήθηκε το 1927 από τους «πυροπαθείς των Αμπελοκήπων», όπως ονομάστηκαν οι Μικρασιάτες πρόσφυγες που μέχρι τότε ζούσαν στα προσφυγικά των Αμπελοκήπων και ήρθαν στην περιοχή όταν τα σπίτια τους καταστράφηκαν από πυρκαγιά.

Σύμφωνα με το ιστορικό αρχείο του δήμου, «ο οικισμός περιελάμβανε 549 κτίρια με 1.720 κατοικίες, που ακολούθησαν επτά διαφορετικούς οικιστικούς τύπους: μονοκατοικίες, διπλοκατοικίες, τετρακατοικίες και οκτακατοικίες, σε σχήμα Πι, Έψιλον ή Ταυ».

Πολλές από αυτές καταστράφηκαν στους σεισμούς του 1981 και του 1999. Δύο χρόνια μετά τον τελευταίο και δεδομένου ότι 400 περίπου προσφυγικά σπίτια κατέρρευσαν ή κρίθηκαν μη κατοικήσιμα, ο προσφυγικός οικισμός χαρακτηρίστηκε «παραδοσιακός».

Οι προσφυγικές κατοικίες βρίσκονται σε άλλες νεότερες.Νίκος Ραζής / CNN Greece

Σήμερα, δίπλα στις λίγες προσφυγικές κατοικίες που έχουν διασωθεί έχουν κτιστεί καινούρια σπίτια με την ίδια αισθητική και αρχιτεκτονικό στιλ. Όπως λένε οι κάτοικοι της περιοχής, μπορείς να εντοπίσεις ποιες είναι οι αυθεντικές προσφυγικές κατοικίες από τα ξύλινα στοιχεία στη σκεπή.

Εργατικές κατοικίες που ανήκουν στην αρχιτεκτονική κληρονομία της περιοχής

Οι εργατικές κατοικίες της Νέας Φιλαδέλφειας κτίστηκαν τη δεκαετία 1955 με 1965. Πρόκειται για τέσσερα συγκροτήματα στα βόρεια της περιοχής με πολυώροφα κτήρια που ξεχωρίζουν από τα προσφυγικά σπίτια ή άλλες πιο πρόσφατα κτισμένες πολυκατοικίες.

Πολυκατοικία στα συγκροτήματα των εργατικών κατοικιών στη Νέα Φιλαδέλφεια.Νίκος Ραζής / CNN Greece

Αποτελούν ένα από τα πιο χαρακτηριστικά «αξιοθέατα» της Νέας Φιλαδέλφειας και είναι κομμάτι της ιστορίας της.

Το επιβλητικό Μνημείο Μικρασιατών και Αλησμόνητων Πατρίδων

Βρίσκεται στο νούμερο 117 της λεωφόρου Δεκελείας και δεν περνά απαρατήρητο σε όποιον βρεθεί στην περιοχή. Το ορειχάλκινο μνημείο φιλοτεχνήθηκε από τον γλύπτη Χρήστο Μέλιο και αποτελείται από τις φιγούρες έξι παιδιών, τριών γυναικών και ενός ιερωμένου. Σύμφωνα με την ερμηνεία του γλυπτού, οι γυναικείες φιγούρες που στέκουν όρθιες με τα παιδιά στην αγκαλιά , έχουν το βλέμμα τους στραμμένο στο Αιγαίο, στη νέα γη που τους περιμένει.

To ορειχάλκινο μνημείο Μικρασιατών και Αλησμόνητων ΠατρίδωνΝίκος Ραζής / CNN Greece

Είναι ένα από τα πιο ιδιαίτερα φιλοτεχνήματα στην Αθήνα, σύμβολο της προσφυγιάς και θεωρείται τοπόσημο της περιοχής.

Το ομώνυμο πάρκο έχει δέντρα, γρασίδι, πλακόστρωτο και παγκάκια για τους περιπατητές.Νίκος Ραζής / CNN Greece

Το άλσος της Νέας Φιλαδέλφειας

Εκτείνεται σε 500 στρέμματα και έχει τη δική του ιστορία που ξεκινά πίσω στο 1914 όταν η βασίλισσα Σοφία φύτεψε το πρώτο πεύκο. Από το 1955 μέχρι και το 1995 είχε ζωολογικό κήπο, ενώ το 1956 εγκρίθηκε η κατασκευή λίμνης που υπάρχει μέχρι και σήμερα.

To άλσος της Νέας ΦιλαδέλφειαςΝίκος Ραζής / CNN Greece

Σήμερα το Άλσος έχει επίσης μετεωρολογικό σταθμό, κινηματογράφο και ένα φιλόξενο περιβάλλον για περίπατο, άσκηση και βόλτα.

Το Cine ΑΛΣΟΣ στο άλσος Νέας Φιλαδέλφειας.Νίκος Ραζής / CNN Greece

Τα ερειπωμένο κτήριο της βιομηχανίας «Μπριτάννια»

Πίσω από το άλσος, στη νότια πλευρά, βρίσκεται το εγκαταλελειμμένο κτήριο της βιομηχανίας «Μπριτάννια». Μοιάζει παράταιρο ανάμεσα στις πολυκατοικίες και τα νεότερα κτίσματα και είναι από τα σημαντικότερα δείγματα βιομηχανικής κληρονομιάς της πόλης.

Η «Α.Ε BRITANNIA Αγγλική Εριουργία εν Ελλάδι» έφτιαχνε μάλλινα υφάσματα και ρούχα. Ιδρύθηκε το 1931 και θεωρούνταν για χρόνια μία πρωτοποριακή βιομηχανία, με σύγχρονο εξοπλισμό και εγκαταστάσεις, καλές συνθήκες εργασίες και σημαντική κερδοφορία. Οι περισσότεροι υπάλληλοι που δούλευαν σε αυτήν ήταν Μικρασιάτες πρόσφυγες -κυρίως γυναίκες- που έμεναν στις γύρω περιοχές.

To κτήριο της βιομηχανίας «Μπριτάννια» στη Νέα Φιλαδέλφεια.Άλκηστις Κοϊνάκη / CNN Greece

Το εργοστάσιο έκλεισε οριστικά το 2007 και σήμερα έχει απομείνει ένα ερειπωμένο, αλλά ακόμα επιβλητικό κτήριο. Η πινακίδα «Μπριτάννια» διακρίνεται μέχρι και τώρα από την πλευρά της οδού Λυκούργου, ενώ χαρακτηριστική είναι η πανύψηλη καμινάδα στο πίσω μέρος.

H καμινάδα του παλιού εργοστασίου.Άλκηστις Κοϊνάκη / CNN Greece

Λίγο παραδίπλα βρίσκεται το επίσης εγκαταλελειμμένο υφαντουργείο «Τεγόπουλος» το οποίο θεωρείται μνημείο της Νέας Φιλαδέλφειας.

Το γήπεδο της ΑΕΚ

Για πολλούς η Νέα Φιλαδέλφεια ταυτίζεται με την ομάδα της ΑΕΚ. Το νέο γήπεδο με όνομα «Αγιά Σοφιά» άνοιξε για πρώτη φορά τις πόρτες του τον Σεπτέμβρη του 2022. Επιβλητικό, ψηλό και ογκώδες, είναι ευδιάκριτο από διάφορα σημεία στα νότια της περιοχής.

Το γήπεδο «Αγιά Σοφιά» της ΑΕΚ.Άλκηστις Κοϊνάκη / CNN Greece

Ταβέρνες, μεζεδοπωλεία, καφετέριες που έχουν γίνει στέκια

Η Νέα Φιλαδέλφεια έχει μπει εδώ και χρόνια στο γαστρονομικό χάρτη της Αθήνας. Μεζεδοπωλεία, ταβέρνες, καφέ και μπαρ έχουν γίνει στέκια για τους μόνιμους κατοίκους της περιοχής και όχι μόνο.

Το μεζεδοπωλείο «Λεμονόκηπος»,Νίκος Ραζής / CNN Greece

Από τα πιο γνωστά είναι τα μεζεδοπωλεία «Μέλισσες», «Γυμνάσιο», «Mama Goose» και «Λεμονόκηπος», το μπαρ «Β-κουτί», τα καφέ «Jungle» και «Μιμόζα». Φυσικά δεν είναι τα μόνα. Κάποια βρίσκονται κρυμμένα σε δρόμους γύρω από τη Δεκελείας, άλλα πάνω στη λεωφόρο και κάποια παραταγμένα στη σειρά στην οδό Βρυούλων, στην πλατεία της Νέας Φιλαδέλφειας.

H οδός Βρυούλων στο κέντρο της Νέας Φιλαδέλφειας.Νίκος Ραζής / CNN Greece

Τα παραπάνω και άλλα τόσα

Στη Νέα Φιλαδέλφεια θα δεις τα παραπάνω και άλλα τόσα. Θα δεις το 2ο Δημοτικό Σχολείο στην οδό Εφέσου που κτίστηκε το 1931, το Μουσείο Μικρασιατικού Ελληνισμού «Φιλιώ Χαϊδεμένου», το νεοκλασικό με μοντέρνα στοιχεία κτήριο που στεγάζεται το Παγκόσμιο Πολιτιστικό Ίδρυμα Ελληνισμού της Διασποράς, πάρκα και πλατείες που μαρτυρούν ότι η Νέα Φιλαδέλφεια κάποτε δημιουργήθηκε στα πρότυπα αγγλικής κηπούπολης.

Το Μουσείου Μικρασιατικού Ελληνισμού «Φιλιώ Χαϊδεμένου» στεγάζεται στον πρώτο όροφο του κτηρίου του Παγκόσμιου Πολιτιστικού Ιδρύματος Ελληνισμού της Διασποράς.Νίκος Ραζής / CNN Greece

Η λίστα με τα «αξιοθέατα» δεν τελειώνει και εν μέρει αυτό οφείλεται στο ότι η Νέα Φιλαδέλφεια φροντίζει με κάθε τρόπο να διατηρεί την ιστορία της «ζωντανή». Το στοίχημα της επόμενης ημέρας είναι να συνεχίσει να το κάνει στο μέλλον, ακόμα και όταν η στάση της γραμμής 4 του μετρού που θα κατασκευαστεί δίπλα στο γήπεδο της ΑΕΚ, πιθανά φέρει αλλαγές στην περιοχή.

Graffiti που φαίνεται από τη λεωφόρο Δεκελείας.Νίκος Ραζής / CNN Greece